Zet de As van de Geest Recht, Niet Alleen de Grendel

Wanneer we het woord voorschriften horen, denken we eerst aan ‘doe dit niet.’ Niet doden, niet stelen, niet liegen — deze leringen zijn een kostbare omheining die verhindert dat handelen naar de verkeerde plek stroomt. Zolang de richting van de geest nog wankelt, mogen we deze duidelijke maatstaf niet licht opvatten.

Maar de zuivere voorschriften die een bodhisattva beoefent, gaan een stap verder dan het onthouden van een lange lijst verboden. De passage die we vandaag lazen uit Seonmun Jeongno, het juiste pad van Seon, legt deze essentie uit als zuiverheid die onderscheidend denken heeft losgelaten. In elk moment van zien, horen, voelen en weten verdeelt men de dingen niet langer volgens hebzucht, haat en verblinding, en zo blijft er minder ruimte over waarin een onheilzame geest zich kan vasthechten en groeien.

Stel je een houten deur voor die scheef hangt. Eerst moet je, om te voorkomen dat ze vanzelf openzwaait, van buiten een grendel plaatsen en er van onderen een wig onder zetten. De grendel en de wig zijn noodzakelijke middelen die de deur vasthouden. Maar als het deurkozijn en de eigen as van het scharnier scheef blijven, maakt het toevoegen van nog meer grendels de deur alleen nog niet recht. Wat uiteindelijk hersteld moet worden, is de as waarop de deur draait.

Beoefening werkt hetzelfde. Wanneer voorschriften lichaam en spraak intomen, komt de geest tot rust. Wanneer de geest tot rust komt, ontstaat stille innerlijke stilte, en naarmate de stilte dieper wordt, wordt wijsheid helder — ze ziet dingen dicht bij wat ze werkelijk zijn, in plaats van ze te verdraaien naar ons eigen verlangen. Daarom zijn voorschriften, innerlijke stilte en wijsheid geen drie afzonderlijke onderwerpen, maar één en hetzelfde pad.

Er wordt geleerd dat wanneer wijsheid de geest bevrijdt van het meegesleept worden door ontstaan en vergaan, men bevrijding bereikt; door bevrijding ziet men de boeddha-natuur; en de plek waar men de boeddha-natuur helder ziet, leidt verder naar het grote nirvana. De oorspronkelijke tekst op de boekfoto zegt deze volgorde ronduit: omdat men bevrijding bereikt, ziet men de boeddha-natuur; omdat men de boeddha-natuur ziet, bereikt men het grote nirvana. Zuivere voorschriften zijn de eerste stap van deze lange weg, en ook de grond die de hele weg in zich draagt.

Hier mag het loslaten van onderscheidend denken niet verkeerd begrepen worden als toestemming om te doen wat men wil. Voor jezelf beweren dat de geest al zuiver is, en op grond daarvan de basisvoorschriften overslaan, is als de grendel weggooien terwijl de deur nog scheef hangt. De juiste volgorde is de uiterlijke maatstaf trouw te bewaren en tegelijk de hebzucht, haat en verblinding te onderzoeken die de daad zelf voortbrengen.

Wanneer de as van de geest recht wordt gezet, wordt heilzaam handelen een natuurlijke richting in plaats van iets geforceerds. Beschouw jezelf toch niet al als voltooid. Zuivere voorschriften beginnen ermee dat je één ding kiest dat je vandaag zag of hoorde, en eerlijk kijkt naar wat je op dat moment vastgreep en wat je wegduwde.