Een evenwichtige geest ziet helder

Het boeddhisme onderwijst de Middenweg, die niet naar een van beide extremen neigt. De Middenweg is geen vage houding die geen onderscheid kan maken tussen goed en kwaad. Het is de wijsheid om te zien wat er gebeurt zoals het is, zonder eerst getrokken te worden door voorkeuren zoals voorkeuren en afkeer, of door verdeeldheid zoals mijn kant en jouw kant. Wanneer de geest niet naar het ene uiterste neigt, worden het oordeel en de actie die werkelijk nodig zijn duidelijker.

Vaak gaan we ervan uit dat wat we hebben gezien het hele plaatje is. Toch kunnen familieleden, collega's en buren de omstandigheden anders zien dan zij nu doen. Als we alleen onze eigen mening op de eerste plaats zetten, klinken de woorden van iemand anders eenvoudigweg verkeerd, en groeit een klein meningsverschil al snel uit tot onenigheid en conflict. Als we even pauzeren en ook kijken naar waar de ander staat, kan er ruimte voor begrip ontstaan, zelfs als we het er niet mee eens zijn.

Accepteren met een ruime geest betekent niet dat je elke mening moet opgeven of onrecht moet negeren. Het betekent duidelijk zeggen wat er gezegd moet worden en tegelijkertijd de kracht verminderen die een ander probeert te verslaan door woede en koppigheid. We zien de feiten als feiten, onderzoeken de eenzijdigheid in onze eigen geest en kiezen vervolgens met wijsheid en mededogen de meest geschikte actie.

Stel je een schouderjuk voor in een boomgaard in de nazomer. Als de ene mand zo vol is dat hij overloopt, terwijl de andere leeg blijft, kantelt zelfs een sterk persoon al snel en verliest een vaste stap. De twee manden hoeven er niet identiek uit te zien. Wanneer we de verschillende maten en gewichten van de vrucht observeren en deze op de juiste manier verdelen, vindt het juk op natuurlijke wijze zijn middelpunt en wordt het lopen gemakkelijker.

De geest is hetzelfde. Als we het verlangen, de afkeer en de zekerheid dat wij alleen gelijk hebben op één kant blijven stapelen, kantelt onze manier van kijken naar de wereld. Toch is het weigeren van elk oordeel en het vermijden van verantwoordelijkheid ook geen evenwicht. De praktijk van de Middenweg is het gebruiken van de hoeveelheid inspanning die nodig is, het loslaten van de koppigheid die kan worden neergezet, en ook rekening houden met de omstandigheden van anderen.

Soms is een stap terug doen verstandiger dan een argument aanhouden tot we winnen. Dit is geen overgave die voortkomt uit zwakte. Het is een medelevende keuze die beschermt wat belangrijk is, zonder dat conflicten groter worden. De basis voor het loslaten van discriminerende gehechtheid moet zowel de wijsheid omvatten die de situatie helder ziet als het mededogen dat probeert het lijden voor iedereen te verminderen.