بر اساس شرایط عمل کنید، بی‌تعلق رها کنید

همه‌ی پدیده‌های جهان بر پایه‌ی شرایط پدید می‌آیند و از میان می‌روند. وقتی علت‌ها و شرایط گرد هم می‌آیند، نتیجه‌ای نمایان می‌شود؛ و چون آن شرایط پراکنده شوند، شکل آن نیز دگرگون می‌گردد. اما اگر ژرف بنگرید، علت، شرط و نتیجه هیچ‌یک به‌خودی‌خود چون چیزهایی ثابت و مستقل وجود ندارند. آموزه این حقیقت را «نازایش و نامیرایی» می‌نامد، یعنی این اصل که در بنیاد، هیچ‌چیز به‌راستی پدید نمی‌آید یا از میان نمی‌رود. به‌جای آنکه این را به معنای بی‌تغییری آنچه پیش چشمانتان است بگیرید، بهتر است به ذهنی بنگرید که در دلِ این تغییر، به اندیشه‌ی وجودی ثابت و مستقل می‌چسبد.

هنگامی‌که ذهنی که اصرار دارد چیزی باید گرفته و نگاه‌داشته شود، یا چیزی که از دست رفته باید بی‌پایان جست‌وجو شود، آرام می‌گیرد، معنای «بی‌کنشی» نیز نزدیک‌تر می‌شود. بی‌کنشی به معنای هیچ‌کاری نکردن نیست. به این معناست که بر پایه‌ی شرایطی که پدید می‌آیند عمل کنید، بی‌آنکه از راهِ اندیشه‌ی تمایزگذار و دلبستگی، کاری را به‌زور برانید، و چون آن شرایط بگذرند، رها کنید. این آموزه‌ای برای پرهیز از آنچه باید انجام شود یا روی‌گردانی از روابط نیست.

همان‌گونه که ابرها می‌آیند و می‌روند بی‌آنکه آسمان باز را آلوده کنند، افکار و احساسات نیز پدید می‌آیند و می‌گذرند. شادی و اندوه، سود و زیان، بی‌وقفه می‌آیند و می‌روند، اما نیازی نیست آن‌ها را چنان بچسبید که گویی تمامیتِ هستیِ شمایند. آموزه آن جایگاهی را که از این پیدایش و گذر آلوده نمی‌ماند، «ذهنِ اصالتاً پاک» می‌نامد.

تمرین به معنای ساختن ذهنی تازه و پاک و به‌دست‌آوردنِ آن نیست. بلکه به معنای زدودنِ پندار و دلبستگی و دیدنِ مستقیمِ ذهنی است که از پیش، اصالتاً پاک است. امروز، اخلاص کامل خود را به آنچه پیش روی شماست بدهید، و در همان حال یک بار به ذهنی بنگرید که هنوز می‌کوشد نتایجی را که پیشتر گذشته‌اند، چنان بچسبد که گویی باید به میل شما پیش می‌رفتند. این تمرینِ عمل‌کردن بر پایه‌ی شرایط، و رهاکردن بی‌دلبستگی است.