تمرینِ نیفزودن تمایز بر یک اندیشه

بیداریِ برابر و بیداریِ شگرف نام‌ها و مرتبه‌هایی هستند که برای بیان ژرفای تمرین یک بودیستوا برنهاده شده‌اند. اما از دیدگاه سئون، در ذهن اصیل — یعنی سرشت بودا به‌خودی‌خود — نه بالا و پایینی هست و نه اول و آخری. کلماتی که مرتبه‌های تمرین را از هم جدا می‌کنند، ابزاری ماهرانه برای توضیح بیداری‌اند، نه پله‌های واقعیِ جایگاه اصیل شما.

آموزه‌ای که در این بخش امروز بیش از همه اهمیت دارد این است: «به اندیشه‌ی دوم نیفتادن.» این به معنای حالتی نیست که هیچ اندیشه‌ای وجود نداشته باشد. به این معناست که درست در همان‌جا که می‌بینید، می‌شنوید، احساس می‌کنید و می‌دانید، بی‌درنگ بر آن تمایزی نمی‌افزایید و به آن نمی‌چسبید.

وقتی گلی را می‌بینید، نخست تنها گل را می‌بینید. اما هنگامی که ذهن بی‌درنگ در پی آن می‌گوید «دوستش دارم، دوستش ندارم، مال من است، می‌خواهمش»، اندیشه‌ی دومی زاده می‌شود. در لحظه‌ای که سخن کسی را می‌شنوید نیز، اگر بر واقعیتِ ساده‌ای که شنیده‌اید همچنان تفسیری بیفزایید — «مرا نادیده گرفت، چطور جرأت کرد» — تمایز، تمایزی دیگر می‌زاید.

پس نیفتادن به اندیشه‌ی دوم به معنای از میان بردن اندیشه نیست. به معنای آن است که اندیشه‌ای دیگر را بر اندیشه‌ای نیفزایید و به آن دل نبندید. «بی‌ذهنی» که در سئون از آن سخن گفته می‌شود، ذهنی چون چوب و سنگ نیست که هیچ نمی‌داند؛ ذهنی است که همه‌چیز را به‌روشنی می‌داند، اما در همان اندیشه نمی‌ماند. این با آموزه‌ی «برانگیختن ذهن بی‌آنکه در جایی بیارامد» پیوند دارد — ذهن را برانگیزید بی‌آنکه در هیچ‌کجا بنشیند.

حتی اندیشه‌ای که می‌سنجد «آیا اکنون در بیداریِ برابرم یا بیداریِ شگرف؟» یا «چقدر بیدار شده‌ام؟» خود می‌تواند به اندیشه‌ی دومی بدل شود که شما و بیداری را به دو بخش جدا می‌کند. هنگامی که در نام‌ها و مرتبه‌ها نمی‌مانید، بر یک اندیشه تمایزی نمی‌افزایید و در دیدن و شنیدن به‌سادگی روشن می‌مانید، در همان جایگاهی که هستید دیگر دویی‌ای وجود ندارد.