راهِ رهایی از رنج، راهِ شادیِ راستین است
آیینِ بودا تنها شیوه‌ی پرهیز از رنج را نمی‌آموزد. می‌آموزد که روشن ببینید رنج از کجا برمی‌خیزد، و با پایان دادن به علتِ آن، راهِ بیرون‌شدن از رنج را بیابید.
همه شادی می‌خواهند و می‌کوشند از رنج دور بمانند. با این همه، در زندگی با چیزهایی روبه‌رو می‌شوید که بر وفقِ میل نیست. وقتی به آنچه می‌خواهید نمی‌رسید، یا آنچه برایتان عزیز است از دست می‌رود، رنج می‌برید. این رنج تنها از شرایطِ بیرونی برنمی‌خیزد. از ذهنی هم برمی‌خیزد که با آن شرایط روبه‌رو می‌شود، یعنی از آز و دلبستگی، خشم و نادانی.
بودا اصلِ این رنج را با چهار حقیقتِ شریف (四聖諦): رنج، خاستگاه، پایان و راه (苦集滅道) روشن ساخت. می‌دانید که رنج هست، علتِ آن را درمی‌یابید، می‌دانید که علت می‌تواند پایان یابد، و راهِ درستی را که به این پایان می‌رسد در پیش می‌گیرید.
پس تمرینِ بودایی روی‌گرداندن از واقعیتِ دردناک نیست، و صرفِ تحمل‌کردنِ آن هم نیست. نگریستن به واقعیت است همان‌گونه که هست، و آگاه بودن به دلبستگی و اندیشه‌ی تمیزگذاری که در آن برمی‌خیزد، و رها کردنِ آن‌ها.
وقتی علتِ رنج پایان یابد، رنج نیز پایان می‌یابد. در ذهنی که دیگر اسیرِ رنج نیست، آرامش و آزادی پدیدار می‌شود.
شادیِ راستین در ساختنِ محیطی بی‌هیچ رنج نیست. در آزاد شدن از علت‌هایی است که رنج را پدید می‌آورند.
این راهِ رهایی است که بودا آموخت، و راهِ شادیِ راستین است که با تمرین به آن می‌رسید.
امروز وقتی با چیزی روبه‌رو شدید که بر وفقِ میل نیست، پیش از آنکه از رنج روی بگردانید یا خود را به تحمل وادارید، لحظه‌ای به ذهنتان بنگرید. به این آگاه باشید که کدام شرایط رنج می‌آورد، و در ذهنی که با آن شرایط روبه‌رو می‌شود چه آز، دلبستگی یا خشمی برمی‌خیزد.
دلبستگی‌ای را که دریافتید اندکی رها کنید و ببینید ذهن چگونه دگرگون می‌شود. تمرینِ امروز را از نگریستن به واقعیت همان‌گونه که هست و رها کردنِ علتِ رنج آغاز کنید.
وقتی کارها بر وفقِ میل نیست، با رنج روبه‌رو می‌شوید. این رنج تنها از شرایطِ بیرونی نیست؛ از آز و دلبستگی، خشم و نادانی در ذهنی هم برمی‌خیزد که با آن شرایط روبه‌رو می‌شود.
چهار حقیقتِ شریفی که بودا روشن ساخت می‌آموزد که رنج را بشناسید، علتِ آن را دریابید، بدانید که علت می‌تواند پایان یابد، و راهِ رسیدن به این پایان را در پیش بگیرید.
تمرین روی‌گرداندن از واقعیت یا صرفِ تحمل‌کردن نیست. نگریستن به واقعیت است همان‌گونه که هست، آگاه بودن به دلبستگی و اندیشه‌ی تمیزگذار، و رها کردنِ آن‌ها. وقتی از علتِ رنج آزاد شوید، آرامش و آزادی پدیدار می‌شود. این راهِ رهایی و راهِ شادیِ راستین است.
- همه شادی می‌خواهند، اما وقتی کارها بر وفقِ میل نیست رنج می‌برید.
- نخست، رنج را همان‌گونه که هست ببینید.
- رنج تنها از شرایطِ بیرونی نیست؛ از ذهنی هم برمی‌خیزد که به آن شرایط می‌چسبد.
- وقتی به علت آگاه باشید، می‌توانید رها کنید. وقتی علت پایان یابد، رنج هم پایان می‌یابد.
- شادیِ راستین محیطی بی‌رنج نیست، ذهنی است آزاد از علتِ رنج.