متفاوت، اما سازنده‌ی یکدیگر

گل، گل است و درخت، درخت است. من، من هستم و دیگری، دیگری است. بی‌آنکه این تفاوت پاک شود، آن تفاوت لازم نیست راه یکدیگر را ببندد. آموزه‌ی امروز این را از طریق اصل هوایان به نام سه‌سه‌موئه (sasamuae)، یعنی تداخل بی‌مانع همه‌ی پدیده‌ها، توضیح می‌دهد. این بدان معناست که همه‌ی موجودات و پدیده‌ها بی‌مانع در یکدیگر جاری می‌شوند و یکدیگر را می‌سازند.

استعاره‌ای که این را نشان می‌دهد، تور ایندره (Indra's net) است. در توری که بی‌شمار جواهر به آن آویخته شده، یک جواهر همه‌ی جواهرهای دیگر را بازتاب می‌دهد. در دل آن جواهر بازتاب‌یافته، باز هم کل آن مجموعه پدیدار می‌شود. جواهرها بی‌آنکه صورت فردی خود را از دست بدهند، یکدیگر را بازتاب می‌دهند. این آموزه می‌گوید که یک، در بردارنده‌ی کل است و کل، در بردارنده‌ی یک.

این بدان معنا نیست که همه‌چیز یکسان است. تفاوت را نیز پاک نمی‌کند. این شیوه‌ای از نگریستن است که موجودات گوناگون، به‌تنهایی و جدا از هم نیستند، بلکه از رهگذر بی‌شمار شرایط با هم شکل می‌گیرند. حتی یک گل نیز در خود، شرایطی چون نور خورشید، آب، خاک و بیش از آن‌ها را در بر دارد.

در تمرین، شما به مرزهایی که خود می‌سازید بازمی‌نگرید. هنگامی که خود و دیگری، یا دوست‌داشتن و دوست‌نداشتن را سخت در دست می‌گیرید، ذهن‌تان بر همان مرز گیر می‌کند. نگریستن به خلأ (شونیاتا) به معنای پاک‌کردن تفاوت نیست، بلکه به معنای رهاکردن این تصور است که تفاوت، ثابت و پایدار است. شما تفاوت را می‌بینید بی‌آنکه برابری را از یاد ببرید، و در دل همان برابری، به هر موجودی اجازه می‌دهید که تمام‌وکمال، خودِ خویش بماند.

امروز بنگرید که آیا ذهن‌تان می‌کوشد کسی را که ملاقات می‌کنید، تنها بر اساس معیارهای خودتان جا بدهد. پیش از آنکه کسی را صرفاً به این دلیل که با شما متفاوت است پس بزنید، بازنگرید که زندگی‌های شما با چه پیوندی به هم گره خورده است. سه‌سه‌موئه واژه‌ای اشاره‌کننده به جهانی دور و متفاوت نیست؛ بلکه خردی است که همین جهان را می‌بیند، جهانی که در آن، وقتی اندیشه‌ی تمایزگذار و دلبستگی فرو می‌ریزد، موجودات یکدیگر را می‌سازند.