Wijsheid laat niemand in de steek

De uitgestrekte ruimte blijft niet op één plek; zij omvat alles. Zij kiest niet alleen wat zuiver is en duwt niet weg wat ongemakkelijk voelt. Zo is het ook als we spreken over de gelijkheid van de wijsheid van de Tathagata. Het acht de ene niet waardig en de andere nutteloos, alleen gebaseerd op de capaciteiten en fouten die nu zichtbaar zijn.

Gelijkheid betekent niet dat iedereen op precies dezelfde manier wordt behandeld. Droge grond heeft water nodig, een zwakke stam heeft steun nodig en een boom die al sterk staat heeft ruimte nodig om zelfstandig te groeien. In plaats van aan te dringen op dezelfde hoeveelheid en dezelfde methode, beweegt wijsheid zich als medelevende, vaardige middelen (upaya), waarbij wordt onderscheiden wat nu nodig is.

Zoals een grote boom ruimte maakt voor de groei van vele takken en bladeren, zo schept wijsheid de omstandigheden waarin gezonde bedoelingen en daden kunnen groeien. Sommige bomen krijgen eerst bladeren, terwijl andere meer tijd nodig hebben om hun stam te versterken. Als we deze verschillende seizoenen niet haastig indelen in mislukking en succes, kunnen we de groei verstandiger ondersteunen.

Terwijl de zee vele stromen ontvangt, heerst er stilte in een geest die ruim genoeg is om ze te omarmen. Toch betekent aanvaarding niet dat wangedrag onopgemerkt blijft of dat we wegkijken van schadelijk gedrag. Zoals de beelden van vuur en wind ons eraan herinneren, moeten we krachtig een einde maken aan acties die worden aangewakkerd door hebzucht, woede en waanvoorstellingen, terwijl we zorgvuldig de omstandigheden beschermen waarin een gezonde geest kan leven.

Zeggen dat wijsheid oorspronkelijk aanwezig is, moet niet worden opgevat als de bewering: ‘Ik ben al perfect’, of als het poneren van een onveranderlijke persoonlijke ziel. Lichaam en geest veranderen onophoudelijk afhankelijk van oorzaken en omstandigheden. Het betekent veeleer dat geen enkel wezen voor altijd wordt uitgesloten van de mogelijkheid van bewustzijn en mededogen, en dat deze mogelijkheid door oefening en juiste omstandigheden vorm kan krijgen in het gedrag van ons leven.

We komen gemakkelijk tot conclusies als de verandering van iemand anders langzaam gaat. We kunnen een grens trekken en zeggen: ‘Dat is gewoon wie ze zijn’, of: ‘Wat ik ook zeg, het heeft geen zin.’ We plaatsen onszelf ook het label ‘Dit is alles wat ik kan’. Verstandige zorg trekt echter niet aan takken om ze te dwingen sneller te groeien. Te midden van zonlicht en water, steun en wachten zoekt het naar datgene wat nu nodig is.

Iemand niet opgeven betekent niet dat je elke last in diens plaats moet dragen. We moeten grenzen stellen aan schadelijk gedrag, zonder de hele persoon tot zijn fouten te herleiden. Meelevende, bekwame middelen kunnen de vorm aannemen van dichtbij helpen, afstand houden of rustig wachten.

Wijsheid komt minder tot uiting in grootse verklaringen dan in de manier waarop we één persoon behandelen. Kijk vandaag nog een keer naar iemand die je moeilijk kunt begrijpen, en probeer het verlangen los te laten om die persoon aan uw normen te laten voldoen. Niemand in de steek laten en tegelijkertijd vastberaden een halt toeroepen aan wat schadelijk is, en één voorwaarde toevoegen waarin gezonde mogelijkheden kunnen groeien – dat is de praktijk van vandaag.