Mądrość nikogo nie opuszcza

Rozległa przestrzeń nie zatrzymuje się w jednym miejscu, lecz obejmuje wszystko. Nie wybiera jedynie tego, co czyste, odpychając to, co niewygodne. Tak samo należy rozumieć równość mądrości Tathagaty. Nie uznaje ona jednej istoty za godną, a drugiej za bezużyteczną tylko na podstawie zdolności i wad widocznych w tej chwili.

Równość nie oznacza traktowania wszystkich dokładnie tak samo. Sucha ziemia potrzebuje wody, słaba łodyga podpory, a mocno stojące drzewo — przestrzeni, by rosnąć samodzielnie. Zamiast upierać się przy tej samej ilości i metodzie, mądrość działa jako pełen współczucia zręczny środek (upaja), rozpoznając, co jest teraz potrzebne.

Tak jak wielkie drzewo daje miejsce wielu gałęziom i liściom, mądrość tworzy warunki, w których mogą wzrastać dobre intencje i czyny. Jedne drzewa najpierw wypuszczają liście, inne potrzebują więcej czasu, by wzmocnić pień. Gdy nie dzielimy pochopnie tych różnych pór wzrostu na porażkę i sukces, możemy mądrzej wspierać rozwój.

Tak jak morze przyjmuje wiele strumieni, tak w umyśle dość przestronnym, by je objąć, panuje cisza. Akceptacja nie oznacza jednak pozostawienia zła bez reakcji ani przymykania oczu na szkodliwe postępowanie. Jak przypominają obrazy ognia i wiatru, trzeba stanowczo powstrzymywać czyny podsycane chciwością, gniewem i złudzeniem, a zarazem troskliwie chronić warunki, w których może trwać dobre nastawienie umysłu.

Słów, że mądrość jest pierwotnie obecna, nie należy rozumieć jako twierdzenia „Jestem już doskonały” ani jako założenia istnienia niezmiennej osobistej duszy. Ciało i umysł nieustannie zmieniają się zależnie od przyczyn i warunków. Chodzi raczej o to, że żadna istota nie jest na zawsze wykluczona z możliwości uważności i współczucia, a dzięki praktyce i właściwym warunkom możliwość ta może przybrać postać naszych codziennych czynów.

Łatwo wydajemy ostateczny sąd, gdy druga osoba zmienia się powoli. Mówimy: „Ona już taka jest” albo „Cokolwiek powiem, nic to nie da”. Sobie także przyklejamy etykietę: „Tylko na tyle mnie stać”. Mądra troska nie ciągnie jednak za gałęzie, by zmusić je do szybszego wzrostu. Wśród światła i wody, podpory i cierpliwego czekania szuka tej jednej rzeczy, która jest teraz potrzebna.

Nie porzucać kogoś nie znaczy dźwigać za niego każdego ciężaru. Trzeba wyznaczać granice szkodliwym zachowaniom, nie sprowadzając całej osoby do jej wad. Pełen współczucia zręczny środek może oznaczać pomoc z bliska, zachowanie dystansu albo spokojne czekanie.

Mądrość ujawnia się nie tyle w wielkich objaśnieniach, ile w sposobie traktowania jednego człowieka. Dziś spójrz ponownie na kogoś, kogo trudno ci zrozumieć, i spróbuj odłożyć pragnienie dopasowania go do własnych miar. Nie porzucać nikogo, stanowczo powstrzymując to, co szkodliwe, i dodać jeden warunek, w którym może wzrastać dobra możliwość — oto dzisiejsza praktyka.