We moeten zelfs de gedachte loslaten dat we ontwaakt zijn

In de Tien Ossenhoedafbeeldingen toont de scène waarin zowel de persoon als de os verdwijnen de diepe betekenis van leegte. Leegte betekent niet dat er niets bestaat. Het betekent dat alle dingen aanwezig zijn precies zoals ze zijn, maar dat er geen vaste substantie is die “ik” of “mijn” heet en die daar gegrepen kan worden.

Naarmate de beoefening dieper wordt, zien we dat noch de geest die getemd wordt, noch het zelf dat hem temt vaststaat. Daarom moeten ook de gedachten “dit is mijn geest”, “ik heb hem gegrepen” en “ik ben ontwaakt” worden losgelaten.

In Seon bestaat een gezegde: als je de Boeddha ontmoet, laat zelfs de Boeddha los. Dit betekent niet dat je de Boeddha ontkent. Het betekent dat je zelfs de laatste gehechtheid opgeeft die zich rond de naam van ontwaken vormt. Wanneer de gedachte “ik ben ontwaakt” sterk wordt, wordt ook die zelfgehechtheid.

Leegte is geen nihilisme. Het is de plaats van natuurlijk leven zoals de dingen zijn, zonder gebonden te zijn aan genegenheid en gehechtheid. Als je honger hebt, eet; als je slaperig bent, slaap. Daarin blijft geen gedachte kleven van “ik heb iets verkregen”.

Beschouw leegte vandaag niet als nietsheid en blijf zelfs niet in de gedachte aan ontwaken. Moge dit een dag zijn waarop gehechtheid wordt losgelaten binnen het leven zoals het is.