ดวงอาทิตย์เหนือหมู่เมฆ

เมื่อเมฆปกคลุมท้องฟ้า ดวงอาทิตย์ย่อมไม่อาจมองเห็นได้ แต่นั่นไม่ได้หมายความว่าดวงอาทิตย์สูญหายไป เมื่อเมฆจางหาย ดวงอาทิตย์ก็ส่องแสงไปทั่วโลกอีกครั้ง คำสอนวันนี้เปรียบจิตใจอันบริสุทธิ์แต่เดิมของตนเองกับดวงอาทิตย์ดวงนี้

พุทธภาวะหมายถึงรากฐานแห่งการตื่นรู้ที่มีอยู่แต่เดิมในทุกคน คำว่า 'จิตแห่งความเป็นเช่นนั้น' ก็เช่นกัน หมายถึงจิตแท้จริงที่มีอยู่ก่อนการปรุงแต่งหรือความคิดปรุงแต่งแบ่งแยกใด ๆ จะเกิดขึ้น กิเลสและความหลงที่เกิดจากความโลภและความยึดติดอาจปกคลุมรากฐานนั้นได้ แต่ไม่อาจเปลี่ยนให้กลายเป็นสิ่งที่ต้องสร้างขึ้นใหม่

เมื่อจิตเพิ่มพูนสิ่งที่ปรารถนาอย่างไม่มีที่สิ้นสุด สิ่งที่ต้องยึดถือไว้ก็ยิ่งมากขึ้นตามไปด้วย แม้ได้สิ่งหนึ่งมาแล้ว ก็ยังปรารถนาอีกสิ่งหนึ่งต่อไป และความกังวลกับความคิดปรุงแต่งแบ่งแยกก็ดำเนินต่อเนื่องอยู่ในระหว่างนั้น คำสอนวันนี้เปรียบความคิดหลงผิดที่เกิดขึ้นนับไม่ถ้วนเหล่านี้กับหมู่เมฆ หากติดตามรูปร่างของเมฆแต่ละก้อนไปทีละก้อน ก็ง่ายที่จะลืมดวงอาทิตย์ที่ส่องแสงอยู่บนท้องฟ้า

เหตุที่คำสอนของพระพุทธเจ้าได้รับการถ่ายทอดผ่านอุบายวิธีมากมายนั้น เป็นเพราะจิตใจและความยึดติดของสรรพสัตว์ล้วนแตกต่างกันไป พระธรรมเทศนานับไม่ถ้วนมิได้มุ่งไปสู่จุดหมายที่กระจัดกระจายแยกจากกัน แต่ล้วนบรรจบรวมอยู่ที่จุดเดียวกัน คือการนำพาให้เห็นจิตใจอันบริสุทธิ์แต่เดิมของตนเองโดยตรง ต้นฉบับอธิบายว่า เช่นเดียวกับที่คลื่นมากมายเกิดขึ้นจากมหาสมุทรเดียว จิตใจและคำสอนนับไม่ถ้วนก็ไม่เคยแยกออกจากรากฐานเดียวกันนั้น

การฝึกฝนมิใช่การนำปัญญาจากภายนอกเข้ามาเพิ่มเติม แต่คือการหันกลับมาพิจารณาว่า ตนเองกำลังถูกความโลภและความคิดหลงผิดชักนำไป จนปกคลุมจิตใจแต่เดิมของตนเองอยู่หรือไม่ คำสอนที่ว่าปัญญาปรากฏขึ้นในที่ซึ่งความคิดหลงผิดสิ้นสุดลงนั้น ไม่ควรถูกตีความให้แคบลงว่า เพียงช่วงเวลาที่จิตใจรู้สึกสบายขึ้นชั่วครู่ คือการตื่นรู้แล้ว

วันนี้ ลองมองดูว่าจิตใจที่ปรารถนาจะมีมากขึ้นนั้นเกิดขึ้นอย่างไร แทนที่จะตำหนิจิตใจนั้นแล้วเพิ่มกิเลสอีกอย่างหนึ่งเข้าไป ให้สังเกตความยึดติดหนึ่งอย่างที่ยืนกรานว่าต้องยึดถือไว้ให้ได้ เช่นเดียวกับที่ไม่หลงเข้าใจผิดว่าเมฆคือดวงอาทิตย์เอง การฝึกฝนเริ่มต้นจากการไม่ถือว่าความโลภและความกังวลที่เกิดขึ้นในขณะนี้ คือจิตใจทั้งหมดของตนเอง