Dostrzeż wyraźnie trzy korzenie cierpienia

Chciwość nie jest tym samym co zabieganie o rzeczy potrzebne do życia. To stan umysłu, który wierzy, że nawet gdy mamy już dość, poczujemy się bezpiecznie tylko wtedy, gdy zdobędziemy więcej, i który kurczowo trzyma się ludzi oraz okoliczności, aby nie stracić tego, co osiągnął. Im mocniej chwytamy, tym bardziej boimy się straty; gdy sprawy nie układają się po naszej myśli, pojawia się gniew.

Gniew także nie jest tym samym co samo odczuwanie dyskomfortu czy dostrzeganie niesprawiedliwości. Trzeba powstrzymywać szkodliwe postępowanie i stawiać jasne granice. Kiedy jednak wierzymy, że możemy się ochronić tylko przez nienawiść do kogoś, albo gdy jeden wybuch gniewu na stałe czyni w naszych oczach z całej osoby wroga, gniew staje się warunkiem jeszcze większego cierpienia.

Niewiedza nie oznacza jedynie skromnej wiedzy. To nieświadomość tego, że wszystko się zmienia i powstaje w zależności od innych warunków, a nasze obecne wybory kształtują to, co nastąpi. Pochwyceni przez chciwość, nie widzimy, jak krótko trwa zadowolenie; wstrząśnięci gniewem, nie dostrzegamy ran, jakie mogą pozostawić nasze słowa i czyny.

Trzy trucizny nie działają osobno. Gdy pragnienie posiadania więcej napotyka przeszkodę, rodzi się gniew; gdy rodzi się gniew, nie widzimy sytuacji jasno; a im mniej jasno widzimy, tym bardziej znów chwytamy i obwiniamy. Praktyka nie polega więc na tłumieniu jednej emocji, która się ujawniła. Polega na zauważeniu tego łańcucha i skierowaniu następnego ogniwa ku właściwemu działaniu.

Hojność jest praktyką, która przeciwdziała chciwości. To nie tylko dzielenie się rzeczami materialnymi, lecz także niemonopolizowanie czasu, przestrzeni, uwagi czy uznania. Kiedy ofiarujemy coś na miarę swoich możliwości, przywiązanie, które nazywa to „moim”, nieco słabnie.

Współczucie nie oznacza ani bezwarunkowego połykania gniewu, ani przyzwalania na zło. Jest pragnieniem, aby zarówno my, jak i druga osoba uwolniliśmy się od cierpienia: powstrzymaniem szkodliwego postępowania bez tworzenia kolejnej krzywdy przez nienawiść. Siła współczucia polega na zachowaniu potrzebnego dystansu bez dopuszczania, by nasze słowa i czyny stały się okrutne.

Mądrość rozświetla niewiedzę. Nie uznaje powstałego stanu umysłu za to, kim jesteśmy, lecz bada warunki, z których się zrodził, i skutki, do których może prowadzić. Kiedy pojawia się chciwość, zauważ to, czego już wystarcza. Kiedy pojawia się gniew, najpierw uspokój oddech i ciało, a potem oddziel fakty od interpretacji. Takie widzenie przyczyn i skutków daje nam przestrzeń do wyboru.

Nie można dążyć do nirwany tak, jakby była jeszcze jedną szczególną własnością. Gdy tu, gdzie dziś jesteśmy, stopniowo osłabiamy chciwość, gniew i niewiedzę oraz wprowadzamy w czyn hojność, współczucie i mądrość, umysł mniej daje się porywać i staje się bardziej wolny. Praktyka nie polega na udawaniu kogoś, w kim trzy trucizny nigdy nie powstają. To wytrwałe życie, w którym zauważamy ich pojawienie się i powracamy ku temu, co właściwe.