Δείτε καθαρά τις τρεις ρίζες του πόνου

Η απληστία δεν είναι το ίδιο με το να αναζητούμε όσα χρειαζόμαστε για να ζήσουμε. Είναι ο νους που πιστεύει ότι θα νιώσει ασφάλεια μόνο αν αποκτήσει περισσότερα, ακόμη κι όταν έχει ήδη αρκετά, και που προσκολλάται σε ανθρώπους και καταστάσεις για να μη χάσει όσα απέκτησε. Όσο πιο σφιχτά κρατιόμαστε, τόσο περισσότερο φοβόμαστε την απώλεια· και όταν τα πράγματα δεν γίνονται όπως θέλουμε, ακολουθεί ο θυμός.

Ο θυμός επίσης δεν είναι το ίδιο με το να νιώθουμε απλώς δυσφορία ή να αναγνωρίζουμε μια αδικία. Χρειάζεται να σταματούμε τη βλαβερή συμπεριφορά και να θέτουμε σαφή όρια. Όταν όμως πιστεύουμε ότι μπορούμε να προστατευτούμε μόνο μισώντας κάποιον ή όταν ένα ξέσπασμα θυμού παγώνει ολόκληρο τον άνθρωπο στην εικόνα ενός εχθρού, ο θυμός γίνεται αιτία ακόμη μεγαλύτερου πόνου.

Η πλάνη δεν σημαίνει απλώς ότι έχουμε λίγες γνώσεις. Είναι η άγνοια που δεν βλέπει ότι όλα αλλάζουν και γεννιούνται σε εξάρτηση από άλλες συνθήκες, καθώς και ότι οι σημερινές επιλογές μας διαμορφώνουν όσα θα ακολουθήσουν. Όταν μας κυριεύει η απληστία, παραβλέπουμε πόσο λίγο διαρκεί η ικανοποίηση· όταν μας ταράζει ο θυμός, δεν βλέπουμε τις πληγές που μπορεί να αφήσουν τα λόγια και οι πράξεις μας.

Τα τρία δηλητήρια δεν λειτουργούν χωριστά. Όταν εμποδίζεται η επιθυμία να αποκτήσουμε περισσότερα, γεννιέται θυμός· όταν γεννιέται θυμός, δεν βλέπουμε καθαρά την κατάσταση· και όσο λιγότερο καθαρά βλέπουμε, τόσο περισσότερο ξαναπιανόμαστε και κατηγορούμε. Η άσκηση, λοιπόν, δεν είναι να καταπιέζουμε ένα συναίσθημα που εμφανίστηκε. Είναι να αναγνωρίζουμε αυτή την αλυσίδα και να στρέφουμε τον επόμενο κρίκο προς μια ωφέλιμη πράξη.

Η γενναιοδωρία είναι η άσκηση που αντισταθμίζει την απληστία. Δεν σημαίνει μόνο να μοιραζόμαστε υλικά πράγματα, αλλά και να μην μονοπωλούμε τον χρόνο, τον χώρο, την προσοχή ή την αναγνώριση. Όταν προσφέρουμε κάτι μέσα στις δυνατότητές μας, η προσκόλληση που το αποκαλεί «δικό μου» χαλαρώνει λίγο.

Η συμπόνια δεν είναι ούτε να καταπίνουμε άνευ όρων τον θυμό ούτε να επιτρέπουμε την αδικία. Είναι η ευχή να ελευθερωθούμε από τον πόνο τόσο εμείς όσο και ο άλλος: να σταματούμε τη βλαβερή συμπεριφορά χωρίς να δημιουργούμε νέα βλάβη μέσα από το μίσος. Η δύναμη της συμπόνιας βρίσκεται στο να κρατάμε την αναγκαία απόσταση χωρίς να αφήνουμε τα λόγια και τις πράξεις μας να γίνουν σκληρά.

Η σοφία φωτίζει την πλάνη. Δεν συγχέει μια κατάσταση του νου που προέκυψε με το ποιοι είμαστε, αλλά εξετάζει τις συνθήκες από τις οποίες ξεκίνησε και τα αποτελέσματα στα οποία μπορεί να οδηγήσει. Όταν εμφανίζεται απληστία, προσέξτε όσα είναι ήδη αρκετά. Όταν εμφανίζεται θυμός, ηρεμήστε πρώτα την αναπνοή και το σώμα και έπειτα ξεχωρίστε τα γεγονότα από την ερμηνεία. Βλέποντας έτσι τις αιτίες και τις συνέπειες, αποκτούμε χώρο για επιλογή.

Το νιρβάνα δεν μπορεί να επιδιωχθεί σαν να ήταν ένα ακόμη ξεχωριστό απόκτημα. Καθώς αποδυναμώνουμε σταδιακά την απληστία, τον θυμό και την πλάνη εκεί όπου βρισκόμαστε σήμερα και κάνουμε πράξη τη γενναιοδωρία, τη συμπόνια και τη σοφία, ο νους παρασύρεται λιγότερο και γίνεται πιο ελεύθερος. Άσκηση δεν είναι να προσποιούμαστε ότι είμαστε άνθρωποι στους οποίους δεν εμφανίζονται ποτέ τα τρία δηλητήρια. Είναι μια σταθερή ζωή όπου αναγνωρίζουμε την εμφάνισή τους και επιστρέφουμε προς το ωφέλιμο.