ต้นอ่อนงอกไม่ได้แปลว่าเป็นผล

พระสูตรนิพพานสอนว่า เมื่อผู้ใดได้ยินคำสอนนี้ เกิดความเชื่อในพุทธภาวะ และตั้งจิตหันไปสู่การตื่นรู้อันสูงสุด ผู้นั้นสามารถเรียกได้ว่าโพธิสัตว์ แม้ยังไม่บรรลุทุกสิ่งอย่างสมบูรณ์ จิตที่ได้กำหนดทิศทางไว้อย่างชัดเจนและก้าวเข้าสู่หนทางนั้นแล้วก็นับว่าล้ำค่า

แต่คำอธิบายในคัมภีร์ไม่ได้หยุดอยู่เพียงเท่านี้ หากการเห็นและรู้พุทธภาวะยังคงอยู่เพียงระดับความคิดรวบยอด สิ่งนี้เรียกว่าโพธิสัตว์ทางโลก การเข้าใจและเชื่อในคำสอนหนึ่งไม่ใช่ขั้นเดียวกันกับการฝึกฝนตลอดทั้งชีวิตจนเห็นพุทธภาวะอย่างแจ่มชัด

ลองนึกถึงเมล็ดพันธุ์เมล็ดหนึ่งที่วางอยู่ในร่องดิน เมื่อมันดันดินขึ้นและแตกเป็นต้นอ่อนเล็กๆ ทิศทางของชีวิตก็ปรากฏขึ้นแล้ว แต่การที่ต้นอ่อนงอกขึ้นไม่ได้แปลว่าผลได้ก่อตัวขึ้น ต้องจัดทางน้ำให้ถูกต้อง ต้องให้แสงแดดส่องถึง และต้องดูแลที่ที่รากจะหยั่งลงทุกวันไป

โพธิจิต จิตที่หันไปสู่การตื่นรู้ ก็เช่นเดียวกัน ความปรารถนาต่อการตื่นรู้นั้นคือเมล็ดพันธุ์ และศีลอันบริสุทธิ์คือร่องดินที่รักษาไม่ให้จิตไหลไปสู่ที่ผิด สมาธิสงบจิตที่หวั่นไหวเพื่อให้รากหยั่งลึกลงไปได้ และปัญญาทำให้เห็นชัดว่าสิ่งใดคือการเติบโตที่แท้จริง และสิ่งใดเป็นเพียงความโลภที่เติมเข้ามา

เมื่อฝึกฝนศีล สมาธิ และปัญญาไปเช่นนี้ คำสอนที่แต่เดิมรู้จักเพียงในถ้อยคำก็เริ่มแปรเปลี่ยนเป็นการเปลี่ยนแปลงในการกระทำและจิตใจ คัมภีร์อธิบายว่าด้วยการปฏิบัตินี้ ผู้ปฏิบัติจะบรรลุความหลุดพ้น เห็นพุทธภาวะ และในที่สุดก็มาถึงที่ที่เห็นพุทธภาวะอย่างแจ่มชัด พระอาจารย์เซิน ซองชอล เรียกที่นั้นว่าตำแหน่งของมหาพลโพธิสัตว์ผู้บรรลุมหานิพพาน

ดังนั้นเราไม่ควรคิดว่าตนเองสมบูรณ์แล้วเพียงเพราะกล่าวว่า “ฉันเชื่อในพุทธภาวะ” หรือ “ฉันได้ตั้งจิตหันไปสู่การตื่นรู้แล้ว” แต่ในทางกลับกัน เราก็ไม่ควรดูแคลนจิตที่เราตั้งขึ้นเป็นครั้งแรกเพียงเพราะยังอยู่ระหว่างการฝึกฝน ต้นอ่อนไม่ใช่ผล แต่มันคือจุดเริ่มต้นที่มีชีวิตซึ่งเคลื่อนไปสู่ผลนั้น

สิ่งสำคัญไม่ใช่การได้มาซึ่งชื่อเสียงให้แก่ตน แต่คือการที่วันนี้เราดูแลจิตนั้นอย่างไร จงให้ศีลปรับแก้การกระทำของเรา จงให้สมาธิสงบจิตของเรา และจงให้ปัญญาตรวจสอบความยึดติดและความคิดแบ่งแยก เมื่อฝึกฝนไปทีละก้าว ดูแลมันดั่งเมล็ดพันธุ์เมล็ดเดียว คำสอนที่แต่เดิมรู้จักเพียงในฐานะความคิดก็จะค่อยๆ กลายเป็นหนทางที่ได้รับการยืนยันในชีวิตจริง