หนทางของโพธิสัตว์: ไม่พำนัก ไม่ยึดติด
เมื่อท่านไม่ถือว่ากายคือตัวตน และไม่ยึดใจไว้เป็นสิ่งที่ต้องจับถือและเกาะติด ท่านย่อมเห็นสภาวะที่แท้จริงของกายและใจได้อย่างถูกต้อง นี่มิได้หมายถึงการกำจัดกายและใจ หรือหันหนีจากสิ่งเหล่านั้น หากหมายถึงการปล่อยวางความยึดติดที่ถือกายและใจว่าเป็น "ฉัน" เมื่อการยึดถือนั้นคลายลง หนทางแห่งการพิจารณากายและใจอย่างถูกต้องก็เปิดออก
ด้วยปัญญาปรัชญานี้ โพธิสัตว์พ้นจากมโนภาพแห่งตัวตน บุคคล สรรพสัตว์ และอายุขัย เพราะโพธิสัตว์ไม่ยึดมโนภาพเรื่องตนและผู้อื่น เรื่องสรรพสัตว์และอายุขัย การรู้แจ้งจึงไม่หวั่นไหวไปตามสถานการณ์ใดที่เผชิญ ความมั่นคงดุจเพชรมิได้อยู่ที่การรักษามโนภาพใดไว้อย่างแน่นหนา แต่อยู่ที่ปัญญาที่ไม่ถูกมโนภาพผูกมัด
อย่างไรก็ตาม ความคิดว่า "เราจะกำจัดมโนภาพ" ก็อาจกลายเป็นที่พำนักได้เช่นกัน ท่านจำต้องปล่อยวางแม้ความคิดว่าตนพ้นจากมโนภาพแล้ว เมื่อท่านไม่ยึดการรู้แจ้งที่ต้องได้มา และไม่ตั้งสิ่งที่ต้องทิ้งขึ้นมา ปัญญาแห่งความไม่พำนักและความไม่คิดปรุงแต่งย่อมปรากฏ โดยไม่มีสิ่งใดให้เอา และไม่มีสิ่งใดให้ทิ้ง นี่คือการไม่ยึดติดแม้ในการหลุดพ้นจากมโนภาพ
หนทางของโพธิสัตว์คือการพ้นจากรูปโดยไม่ปฏิเสธรูป ท่านอยู่ในโลกโดยไม่พัวพันกับโลก และช่วยเหลือสรรพสัตว์โดยไม่ตั้งมโนภาพว่าตนเป็นผู้ช่วย ท่านละความยึดติดโดยไม่หนีจากชีวิต และขณะช่วยเหลือผู้อื่น ท่านไม่ยึดงานนั้นไว้เป็นคุณความดีของตน นี่คือหนทางของโพธิสัตว์
จงพิจารณากายและใจ แล้วสังเกตว่าท่านกำลังยึดถือสิ่งใดว่าเป็น "ฉัน" จงดูว่าท่านกำลังทำให้ความคิดและความรู้สึกที่เกิดขึ้นกลายเป็นวัตถุแห่งการยึดติดหรือไม่
หากท่านรู้ทันความยึดติด จงอย่าพำนักแม้ในความคิดว่าต้องกำจัดมันให้ได้ จงไม่ยึดความคิดว่าตนปล่อยวางแล้ว และทำสิ่งที่อยู่ตรงหน้าซึ่งควรทำในขณะนี้
เมื่อท่านช่วยเหลือผู้ใด จงมอบความเอาใจใส่อย่างเต็มที่ให้กับการช่วยเหลือนั้น และฝึกไม่ตั้งมโนภาพว่า "ฉันช่วยแล้ว"
เมื่อท่านไม่ถือว่ากายคือตัวตน และไม่ยึดติดในใจ ท่านย่อมเห็นสภาวะที่แท้จริงของกายและใจได้อย่างถูกต้อง ด้วยปัญญาปรัชญา โพธิสัตว์พ้นจากมโนภาพที่ยึดถือทั้งปวง และไม่หวั่นไหวไปตามสถานการณ์
เมื่อท่านปล่อยวางความคิดที่จะกำจัดมโนภาพ และแม้ความคิดว่าตนพ้นจากมโนภาพแล้ว ปัญญาที่ไม่มีสิ่งใดให้เอาและไม่มีสิ่งใดให้ทิ้งย่อมปรากฏ หนทางของโพธิสัตว์คือการไม่ถูกรูปผูกมัดโดยไม่ปฏิเสธรูป การอยู่ในโลกโดยไม่พัวพันกับโลก และการช่วยเหลือสรรพสัตว์โดยไม่ตั้งมโนภาพว่าตนช่วย
- ท่านกำชามใบนี้ไว้แน่น เชื่อว่ามันคือตัวท่าน
- ยิ่งท่านกำแน่น ระลอกน้ำก็ยิ่งสั่นไหว
- ท่านมิได้ทิ้งชาม เพียงคลายแรงที่กำลง
- ท่านปล่อยวางแม้ความคิดว่าตนปล่อยวางแล้ว
- จงช่วยเหลือ แต่อย่าตั้งความคิดว่า "ฉันช่วย"