กิจวัตรประจำวัน จุดเริ่มต้นของชีวิตที่เปี่ยมปัญญาและเมตตา

ในการปฏิบัติของพุทธศาสนา กิจวัตรประจำวัน (อิลกวา, 日課) หมายถึงการปฏิบัติที่ท่านกำหนดไว้และทำเป็นประจำทุกวัน การถวายสักการะและกราบไหว้ การสวดพระสูตร การนั่งสมาธิแบบซอน (Seon) และการพิจารณากายและจิตของตน ล้วนเป็นกิจวัตรประจำวัน

ทว่ากิจวัตรของผู้ปฏิบัติมิได้หมายถึงเพียงการปฏิบัติในเวลาที่กำหนดไว้ หากยังหมายถึงการดำเนินชีวิตในทุกขณะที่ท่านพบในชีวิตประจำวัน ตั้งแต่ตื่นขึ้นในยามเช้าจนถึงยามหลับในยามค่ำ

ในพุทธศาสนามีคำกล่าวว่า อิลลิลซีโฮอิล (日日是好日) คือ "ทุกวันเป็นวันดี"

การที่ทุกวันเป็นวันดี มิได้หมายความว่าทุกวันมีแต่เรื่องดี หรือไม่มีความยากลำบากใดเลย มีวันที่เบิกบานและวันที่ทุกข์ใจ มีวันที่เรื่องราวเป็นไปดังปรารถนา และวันที่ไม่เป็นเช่นนั้น ไม่ว่าท่านจะพบสถานการณ์ใด สิ่งสำคัญคือไม่ให้ถูกสถานการณ์นั้นฉุดไปไกลเกินไป และดำเนินชีวิตโดยพิจารณาจิตของตนให้ถูกต้อง

อดีตผ่านไปแล้ว อนาคตยังมาไม่ถึง ขณะที่ท่านเสียใจกับสิ่งที่ผ่านไป และกังวลกับสิ่งที่ยังไม่มาถึง ก็ง่ายที่จะพลาดช่วงขณะปัจจุบันที่ท่านกำลังมีชีวิตอยู่จริง

เวลาเดียวที่ท่านจะมีชีวิตอยู่ได้จริงคือ ณ บัดนี้ ฉะนั้น ท่านใช้ช่วงขณะนี้อย่างไรจึงสำคัญ

เมื่อท่านมีชีวิตอยู่ในหนึ่งขณะอย่างดี วันนั้นก็เป็นวันที่ดี เมื่อท่านมีชีวิตอยู่ในแต่ละวันอย่างดี สัปดาห์นั้นก็เป็นสัปดาห์ที่ดี เช่นนี้จึงเป็นเดือน เป็นปี เป็นสิบปี และประกอบขึ้นเป็นชีวิตทั้งชีวิต

กระแสของชีวิตนี้ไม่จำกัดอยู่เพียงชาตินี้ อาจพิจารณาได้จากมุมมองของเหตุปัจจัยและกรรมที่สืบเนื่องไปตลอดหลายภพหลายชาติ จิตที่ท่านให้เกิดขึ้นในบัดนี้และการกระทำที่ท่านทำในบัดนี้ เป็นเหตุปัจจัยสำคัญที่ก่อรูปชีวิตในภายภาคหน้า

ทุกวันนี้ สังคมมั่งคั่งและสะดวกสบายกว่าอดีตมากด้วยความก้าวหน้าของวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี แต่การแข่งขันก็รุนแรงขึ้น ความกังวลต่ออนาคตและความกดดันทางใจก็เพิ่มขึ้นตามมา

ผู้คนพากเพียรไม่หยุดเพื่อเรียนรู้ให้มากขึ้น ครอบครองให้มากขึ้น และสำเร็จให้เร็วขึ้น ความเพียรเพื่อพัฒนาตนเป็นสิ่งสำคัญ แต่หากในระหว่างนั้น ท่านเปรียบเทียบตนกับผู้อื่น วิตกกังวลกับสิ่งที่ยังบรรลุไม่ได้ และไม่รู้สึกพอใจกับสิ่งที่มีอยู่แล้ว ชีวิตก็ย่อมทุกข์มากขึ้นเป็นธรรมดา

ยิ่งเป็นยุคเช่นนี้ การปฏิบัติของพุทธศาสนายิ่งมีความหมาย

การปฏิบัติมิใช่การละทิ้งความเป็นจริงเพื่อแสวงหาโลกพิเศษ หากคือการพิจารณาจิตของตน ณ ที่ที่ท่านดำเนินชีวิตอยู่ ทำสิ่งที่ควรทำด้วยความจริงใจ และพากเพียรมิให้ถูกโลภ โกรธ และหลง พัดพาไป

การใส่ใจกิจวัตรประจำวันอย่างดี มิได้จบอยู่เพียงการทำงานได้มากหรือทำตามแผนที่วางไว้ครบถ้วน หากหมายถึงการทำงานอย่างจริงใจเมื่อท่านทำงาน ปฏิบัติต่อผู้คนด้วยความอบอุ่นเมื่อท่านพบกัน ตัดสินใจอย่างมีปัญญาในสถานการณ์ยากลำบาก และรู้ตัวเมื่อกิเลสเกิดขึ้นในจิต

บางครั้งท่านอาจผิดพลาดและล้มเหลว แม้ในยามนั้น หากท่านย้อนมองตนเองและก้าวไปในทิศทางที่ถูกต้องอีกครั้งได้ วันนั้นก็เป็นเวลาอันล้ำค่าแห่งการปฏิบัติเช่นกัน

ปัญญาเติบโตจากการมองจิตและชีวิตของตนอย่างถูกต้อง เมตตาได้รับการปฏิบัติ โดยอาศัยปัญญานั้นเป็นฐาน ด้วยการปฏิบัติต่อตนเองและผู้อื่นอย่างอบอุ่น

หากท่านพิจารณาจิตของตนในทุกขณะ และถนอมกิจวัตรประจำวันของตน ท่านก็จะมีชีวิตอยู่ได้อย่างสงบและมีปัญญาขึ้นอีกเล็กน้อย แม้ท่ามกลางการแข่งขันอันรุนแรงและความกังวล

วันทั้งหลายสั่งสมเป็นชีวิตทั้งชีวิต และจิตกับการกระทำในแต่ละขณะสั่งสมเป็นชีวิตของท่าน

ฉะนั้น อย่ารอคอยเพียงความสุขในอนาคตอันไกล จงมีชีวิตอยู่กับวันนี้อย่างดี

เมื่อวานผ่านไปแล้ว พรุ่งนี้ยังมาไม่ถึง การดำเนินชีวิตในขณะนี้ด้วยปัญญาและเมตตา คือการปฏิบัตินั่นเอง และเป็นความหมายที่แท้จริงของคำว่าทุกวันเป็นวันดี