Door vergankelijkheid te leren, zien we de oorspronkelijke natuur

Wanneer we het boeddhisme bestuderen, komen we soms leringen tegen die tegengesteld klinken. Aan de ene kant horen we dat alle dingen veranderen, dat vastklampen lijden met zich meebrengt, en dat er geen vast zelf bestaat. Aan de andere kant horen we dat ieder wezen de Boeddha-natuur heeft, en dat de deugden van nirvana duurzaamheid, vreugde, ware zelf en zuiverheid zijn. Deze zijn alleen aan de oppervlakte te horen en kunnen aanvoelen alsof ze met elkaar botsen.

Maar deze twee leringen belichten dezelfde plek vanuit verschillende richtingen. De studie van vergankelijkheid, lijden en niet-zelf maakt een einde aan de gewoonte om aan verschijnselen vast te houden. Lichaam, gevoel, relaties en gedachten blijven veranderen. Als we de veranderingen vasthouden alsof het voor eeuwig van mij is, wordt de geest al snel gebonden aan lijden. We moeten dus eerst zien wat er verandert als veranderend.

Deze studie is als een bitter medicijn. Medicijnen zijn bitter, maar ze zijn nodig om ziekten te genezen. Zolang de ziekte aanhoudt, moeten we mogelijk pauzeren met wat we willen eten en wachten tot het medicijn zijn werk doet. Op dezelfde manier kan, als het gif van het vasthouden in de geest blijft hangen, de lering 'ook dit verandert; ook dit kan niet worden vastgehouden' in eerste instantie bitter smaken. Toch ontkent de leer het leven niet. Het is een bekwaam middel dat de ziekte van vastklampen geneest.

Wanneer het vastklampen beetje bij beetje loskomt, wordt een andere plek zichtbaar. Dit betekent niet dat verschijnselen permanent zijn. Het betekent dat wanneer we ons niet vasthouden aan veranderende verschijnselen, de wijsheid die verandering kent helder wordt en de oorspronkelijk heldere natuur verschijnt. De Boeddha-natuur is geen hard zelf dat ik bezit. Het is de mogelijkheid van ontwaken die bij iedereen kan optreden wanneer het vastklampen verdwijnt.

De drie kenmerken en de leer van de Boeddha-natuur zijn dus niet met elkaar in gevecht. De drie kenmerken genezen de grijpende geest, en de Boeddha-natuur toont de heldere plek waarnaar die genezing verwijst. Als we werkelijk vergankelijkheid leren, worden we niet nihilistisch. We worden dieper vrij. Wanneer we loslaten wat losgelaten moet worden, wordt de helderheid die al aanwezig was iets duidelijker.