การเรียนรู้ความไม่เที่ยง เราเห็นธรรมชาติดั้งเดิม

เมื่อเราศึกษาพระพุทธศาสนาบางครั้งเราก็พบคำสอนที่ขัดแย้งกัน ด้านหนึ่งเราได้ยินว่าทุกสิ่งเปลี่ยนแปลง การยึดติดทำให้เกิดความทุกข์ และไม่มีตัวตนที่ตายตัว ในอีกด้านหนึ่ง เราได้ยินว่าสรรพสัตว์ทั้งหลายมีพุทธลักษณะ และคุณธรรมแห่งพระนิพพานคือความถาวร ความปีติ ตัวตนที่แท้จริง และความบริสุทธิ์ ได้ยินเพียงผิวเผิน สิ่งเหล่านี้สามารถรู้สึกราวกับว่าพวกมันชนกัน

แต่คำสอนทั้งสองนี้ส่องสว่างที่เดียวกันจากทิศที่ต่างกัน การศึกษาเรื่องความไม่เที่ยง ความทุกข์ และความไม่มีตัวตน ย่อมตัดนิสัยยึดติดกับปรากฏการณ์ ร่างกาย ความรู้สึก ความสัมพันธ์ และความคิดยังคงเปลี่ยนแปลงไป เมื่อเราถือเอาความเปลี่ยนแปลงนั้นเสมือนเป็นของเราชั่วนิรันดร์ จิตก็จะถูกผูกมัดด้วยความทุกข์ในไม่ช้า ดังนั้นก่อนอื่นเราจะต้องดูว่าการเปลี่ยนแปลงใดเปลี่ยนแปลง

งานวิจัยชิ้นนี้เปรียบเสมือนยาขม ยามีรสขม แต่จำเป็นต่อการรักษาโรค ในขณะที่อาการป่วยยังคงอยู่ เราอาจจำเป็นต้องหยุดสิ่งที่อยากกินไว้ชั่วคราวและรอให้ยาออกฤทธิ์ ในทำนองเดียวกัน เมื่อพิษแห่งการยึดติดอยู่ในใจ คำสอนที่ว่า "สิ่งนี้ก็เปลี่ยนไป ถือไว้ไม่ได้" ในตอนแรกอาจมีรสขม แต่คำสอนก็ไม่ได้ปฏิเสธชีวิต เป็นวิธีอันชำนาญที่ช่วยรักษาอาการเจ็บป่วยจากการเกาะติด

เมื่อความยึดติดคลายออกทีละน้อย ก็ปรากฏให้เห็นอีกที่หนึ่ง นี่ไม่ได้หมายความว่าปรากฏการณ์จะคงอยู่ถาวร หมายความว่าเมื่อเราไม่ยึดติดกับปรากฏการณ์ที่เปลี่ยนแปลง ปัญญาที่รู้ถึงการเปลี่ยนแปลงก็จะชัดเจน และธรรมชาติที่ชัดเจนแต่เดิมก็จะปรากฏขึ้น พุทธลักษณะไม่ใช่ตัวตนที่ยากที่ฉันมี มีความเป็นไปได้ที่จะตื่นขึ้นซึ่งสามารถเกิดขึ้นได้กับทุกคนเมื่อการเกาะติดหายไป

เครื่องหมายทั้งสามและหลักธรรมของพระพุทธเจ้าจึงไม่ขัดแย้งกัน เครื่องหมายทั้งสามช่วยรักษาจิตใจที่จับได้ และธรรมชาติของพระพุทธเจ้าแสดงให้เห็นสถานที่สว่างที่จุดรักษานั้น เมื่อเราเรียนรู้ความไม่เที่ยงอย่างแท้จริง เราก็จะไม่กลายเป็นผู้ทำลายล้าง เราจะมีอิสระอย่างลึกซึ้งยิ่งขึ้น เมื่อเราปล่อยสิ่งที่ต้องปล่อยออกไป ความสว่างที่มีอยู่แล้วก็จะชัดเจนขึ้นเล็กน้อย