เห็นสิ่งที่มีอยู่แล้วอย่างกระจ่างชัด

เป็นเช้าที่ดี แต่บัดนี้ก็เป็นเช้าที่หนาวเย็นด้วย ในช่วงเปลี่ยนฤดู ท่านจำต้องรักษาร่างกายให้อบอุ่นตั้งแต่ยังไม่รู้สึกหนาว ก่อนที่ความคิดว่าหนาวจะเกิดขึ้น ท่านอาจต้องลมเย็นไปแล้ว และอาจเป็นหวัดโดยไม่รู้ตัว ความคิดเพียงว่า "ยังไม่เป็นไร" ไม่อาจทำให้ท่านรู้สภาพปัจจุบันได้ทั้งหมด

การศึกษาก็เช่นกัน ท่านย่อมหวนพิจารณาอีกครั้ง ณ ที่ที่ท่านยืนอยู่แล้ว เมื่อท่านนำความคิดที่เกิดขึ้นระหว่างศึกษามาไตร่ถามซ้ำแล้วซ้ำเล่า ท่านจะบรรลุถึงข้อนี้ว่า การเห็นสิ่งต่าง ๆ ตามที่เป็นจริงคือหนทางแห่งการตรัสรู้ การปฏิบัติมิใช่การสร้างสิ่งที่ไม่มี หากคือการเห็นและรู้ตัวต่อสิ่งที่มีอยู่แล้วอย่างถูกต้องตามที่เป็น

ธรรมชาติแท้ มิใช่สิ่งที่ผู้ใดสร้างขึ้น และมิได้เกิดขึ้นใหม่เพราะท่านปฏิบัติ ธรรมชาตินั้นมีอยู่ตามที่เป็นมาแต่เดิม ฉะนั้น แทนที่จะพยายามแสวงหาสิ่งอื่น ท่านจำต้องรู้ธรรมชาตินั้นโดยตรง

เมื่อฝุ่นจับกระจก กระจกย่อมสะท้อนภาพได้ไม่ดี ฉันใด เมื่อธรรมชาติแท้ถูกบดบังด้วยอวิชชา ความคิดหลง ความคิดจำแนกแบ่งแยก และความยึดติด ท่านก็ไม่อาจรู้จักธรรมชาตินั้นได้ฉันนั้น เมื่อมองกระจกที่ถูกฝุ่นปกคลุม ย่อมยากจะรู้ว่ากระจกใสเพียงใด ฉันใด เมื่อถูกความหลงบดบัง ท่านก็ไม่อาจเห็นธรรมชาติของตนได้อย่างถูกต้องฉันนั้น

ดังนั้น การปฏิบัติจึงไม่ได้อยู่ที่การเพิ่มเติมไปเรื่อย ๆ หรือการสร้างสิ่งใหม่ หากอยู่ที่การรู้ตัวต่อสิ่งที่มีอยู่แล้วตามที่เป็น การเพิ่มความยึดติดที่ไม่จำเป็นหาได้ช่วยไม่ ท่านจำต้องพิจารณาสิ่งที่มีอยู่ ณ บัดนี้ และสิ่งที่บดบังไว้จนท่านมองไม่เห็น

เมื่อท่านเห็นดอกไม้ ท่านรู้ว่าเป็นดอกไม้ เมื่อท่านได้ยินเสียง ท่านรู้ว่าเป็นเสียง เมื่อความคิดเกิดขึ้น ท่านรู้ว่าความคิดกำลังเกิดขึ้น ทว่าจิตมิได้พำนักอยู่ ณ ที่ใด การพำนักในที่นี้ มิได้หยุดเพียงการจำแนกรู้อารมณ์ หากหมายถึงการถูกผูกไว้ด้วยจิตที่ชอบแล้วยึดไว้ หรือจิตที่ชังแล้วผลักไส มิใช่เพียงความรักใคร่และความยึดติดเท่านั้น จิตที่ปฏิเสธก็เป็นการพำนักเช่นกัน

นี้มิได้หมายความว่าไม่ต้องทำสิ่งใดเลย หากหมายถึงการรู้ตัวตามที่สิ่งทั้งหลายเป็น โดยไม่เอาจิตไปจับยึดไว้ นี่คือการปฏิบัติแห่งความไร้ความคิดและการไม่พำนัก ท่านรู้ว่าความคิดกำลังเกิดขึ้นโดยไม่ถูกผูกติดกับมัน และไม่ว่าท่านจะเห็นหรือได้ยินสิ่งใด ท่านก็ไม่คว้าไว้เป็นของตน

การตรัสรู้มิใช่การสร้างและได้สิ่งที่ไม่มี หากคือการเห็นโดยตรง อย่างไม่มีสิ่งใดกีดกั้น ในสิ่งที่มีอยู่มาแต่ต้น การรู้และเห็นสิ่งที่มีอยู่ตามที่เป็น ยังสอดคล้องกับการปฏิบัติวิปัสสนาด้วย ในที่นี้ การเห็นธรรมชาติของตน (คย็อนซอง, 見性) ก้าวไปอีกขั้น และนำไปสู่การข้ามพ้นแม้ผู้รู้ตัว ท่านพิจารณาถึงผู้นั้นเอง คือ "ฉันรู้ตัวอยู่" แล้วก้าวไปสู่ที่ซึ่งเหลือเพียงการรู้ตัว

แม้ท่านยังไม่อาจถึงภาวะนั้นในทันที การปฏิบัติในขณะนี้ก็ชัดเจน จงทุ่มเทความเพียรในการรู้ตัวต่อสิ่งทั้งหลายตามที่เป็นและเห็นโดยตรง เมื่อจิตตอบสนองต่ออารมณ์ อย่าตามไปสู่การยึดไว้หรือผลักไส จงสืบต่อการปฏิบัติแห่งการเพียงแต่เห็น ก้าวไปไกลกว่านั้น การข้ามพ้นแม้ผู้รู้ตัวนำไปสู่ภาวะแห่งการเห็นธรรมชาติของตน

การตรัสรู้คือการลืมตาขึ้นต่อสิ่งที่มีอยู่แต่เดิม มิใช่การสร้างหรือได้รับสิ่งที่ไม่เคยมีขึ้นใหม่ เมื่อท่านเห็นความหมายนี้ชัดเจนและเชื่อมั่นอย่างลึกซึ้ง ท่านก็ปล่อยวางจิตที่พยายามฝืนให้สิ่งใดเกิดขึ้นได้ เมื่อปล่อยไว้เช่นนี้ ธรรมชาติแท้ย่อมเผยความสมบูรณ์ของตนเอง