Tâm Không Nắm Giữ, Không Vứt Bỏ

Buổi sáng trời lạnh như thể mùa đông chợt đến, còn buổi chiều thì hơi ấm. Thời tiết tháng Mười thật dễ chịu, nhưng chênh lệch nhiệt độ giữa ngày và đêm lớn, nên bạn cần giữ gìn sức khỏe. Để chuẩn bị cho sự kiện ngày mai, bạn bắt đầu chuẩn bị từ hôm nay, và ngày mai bạn lại tụ họp sớm để cùng góp sức. Bạn hỏi thăm nhau và cùng chuẩn bị những việc cần thiết khi một ngày bắt đầu.

Hôm nay, tiếp nối hôm qua, bạn xem lại lời dạy về vô niệm (無念). Trong lời dạy truyền từ Bồ-đề-đạt-ma đến Lục Tổ, câu của Kinh Kim Cang “Ưng vô sở trụ nhi sinh kỳ tâm” (ung mu so ju i saeng gi sim), nghĩa là hãy khởi tâm mà không trụ vào đâu cả, là điều cốt yếu. Dù là cùng một lời dạy, bạn cũng cần trở về điểm cốt lõi của nó và học lại.

Vô niệm là quán chiếu bằng trí tuệ phát sinh từ bản tánh chân như, mà không nắm giữ cũng không vứt bỏ. Trí tuệ ở đây là trí tuệ phát sinh từ bản tánh của bạn. Điều quan trọng là nhìn bằng trí tuệ ấy và không bị vướng vào bên nào.

Khi một ý nghĩ khởi lên, tâm phân biệt sinh ra, và theo sự phân biệt ấy bạn nắm giữ hoặc vứt bỏ. Tâm muốn giữ lấy điều mình ưa dẫn đến luyến ái và chấp trước. Khi bị cái ưa thích trói buộc, cũng có thể sinh ra sai lầm vì nó.

Tâm phân biệt cũng vận hành ở phía vứt bỏ. Khi bạn cho một điều gì đó là đáng ghét, phán đoán rằng nó không tốt hoặc không hợp với mình, thì cùng với tâm muốn đẩy nó đi, sân giận cũng khởi lên. Thức chuyển động theo những đối tượng và hoàn cảnh bạn gặp, và từ đó sinh ra những phản ứng bám chấp hoặc chối bỏ.

Sống trong đời, bạn gặp vô số hoàn cảnh. Nếu ở mỗi lần bạn cứ khởi lên những kiến giải và ý nghĩ không cần thiết, vọng tưởng sẽ nối tiếp không dứt. Như sóng nổi lên không ngừng trên biển, ý nghĩ này nối theo ý nghĩ khác. Khi vọng tưởng cứ nối tiếp như vậy, thật khó thoát ra khỏi vũng lầy phiền não.

Vì thế cần có lời dạy khởi tâm mà không trụ. Quán chiếu bằng trí tuệ chân như, không nắm giữ cũng không vứt bỏ, nghĩa là không bị vướng vào tâm phân biệt và vọng tưởng khởi lên theo những gì bạn gặp. Bạn cần để tâm khởi lên một cách vô ngại, không trụ nơi ưa thích cũng không trụ nơi ghét bỏ.

Trong đời sống thường ngày, dù gặp ai hay ở trong hoàn cảnh nào, tâm phân biệt cũng khởi lên ngay và bạn phản ứng theo nó. Vì vậy lời dạy này rất quan trọng trong đời sống hằng ngày. Nếu bạn giác ngộ bản tánh và tâm không còn chướng ngại thì thật tốt, nhưng việc bạn chưa đến được cảnh giới ấy không phải là lý do để trì hoãn tu tập.

Hãy nhớ lời dạy này trong khả năng của bạn lúc này, và áp dụng vào đời sống. Trước khi bạn phán đoán ngay theo tâm phân biệt và phát sinh rắc rối, hãy nhìn lại để trí tuệ có thể vận hành. Dù khó, hãy gom tâm vào tu tập, và làm quen trong đời sống hằng ngày với tâm không nắm giữ, không vứt bỏ.