Από την Έγερση του Νου στον Νου που Εγείρεται από Μόνος του
Όταν οργανώνετε όσα διαβάσατε και μελετήσατε, μπορείτε αργότερα να κοιτάξετε πίσω και να δείτε τι εξασκηθήκατε. Η πρακτική δεν σταματά στην ανάγνωση. Το να εξετάζετε το νόημα και να το τακτοποιείτε γίνεται το θεμέλιο για να συνεχίσετε. Τώρα προχωράτε στο επόμενο κεφάλαιο και κοιτάζετε λίγο πιο βαθιά τη διδασκαλία του μη-στοχασμού (μουνγιόμ) και τη λειτουργία του νου.
Στην παράδοση της Σεον, η Σούτρα της Λάνκα ήταν αρχικά η κύρια γραφή, αλλά μετά τον Πέμπτο Πατριάρχη, τον Σούνιμ Χονγκίν, η Σούτρα του Αδάμαντα πέρασε στο κέντρο. Μία από τις βασικές διδασκαλίες της είναι: «Εγείρετε τον νου χωρίς να μένετε πουθενά». Λέγεται ότι ο Έκτος Πατριάρχης, ο Σούνιμ Χιονέουνγκ, που ήταν ξυλοκόπος, άκουσε αυτό το χωρίο εκεί όπου πουλούσε ξύλα και αφυπνίστηκε αμέσως στην καρδιά του. Είναι ιστορία κοντά στον θρύλο, δείχνει όμως και πόσο ανοιχτή σε όλους και πόσο καθολική είναι η διδασκαλία της Σούτρας του Αδάμαντα.
Η διδασκαλία «Εγείρετε τον νου χωρίς να μένετε πουθενά» μπορεί να εξεταστεί από τη θέση της πρακτικής και από τη θέση της αφύπνισης. Ως ασκούμενοι, οφείλετε να εγείρετε αυτόν τον νου χωρίς να μένετε πουθενά. Μετά την αφύπνιση, αυτός ο νους που δεν μένει πουθενά εγείρεται από μόνος του. Υπάρχει μεγάλη διαφορά ανάμεσα στο «εγείρετε τον νου» και στο «ο νους εγείρεται». Το πρώτο σημαίνει ότι προσπαθείτε και εξασκείστε ώστε να γίνει έτσι· το δεύτερο σημαίνει ότι, μέσω της αφύπνισης, αυτός ο νους λειτουργεί φυσικά.
Πριν από την αφύπνιση παραμένουν η διαχωριστική σκέψη, η προσκόλληση και οι συνήθειες που καλλιεργούνται εδώ και πολύ καιρό. Όταν συναντάτε κάτι ευχάριστο, το πιάνετε· όταν συναντάτε κάτι δυσάρεστο, το απωθείτε. Χαίρεστε με τον έπαινο και κλονίζεστε από τη μομφή. Γι' αυτό πρέπει να κοιτάξετε πίσω στον εαυτό σας και να προσπαθήσετε να μη σας παρασύρει ένας τέτοιος νους. Πρακτική είναι να εγείρετε συμπόνια και τον νου της αφύπνισης (μποντιτσίττα), χωρίς να μένετε σε ό,τι βλέπετε, ούτε σε ήχο, άρωμα, γεύση, αφή ή σκέψη, χωρίς να πιάνετε το παρελθόν, το παρόν ή το μέλλον, και χωρίς να μένετε στη σκέψη «εγώ».
Όταν παραμένουν η διαχωριστική σκέψη, η προσκόλληση και το πιάσιμο, ο νους κλονίζεται πολύ. Σε κάποιες περιστάσεις θυμώνετε έντονα· προς κάποια αντικείμενα γεννιέται ισχυρή προσκόλληση και δεν θέλετε να αφήσετε. Εκεί όπου δεν έχετε ακόμη αφυπνιστεί, τέτοιοι νόες μπορούν να εγερθούν. Αυτό που χρειάζεται τότε είναι η προσπάθεια να κοιτάξετε τον νου και να τον φροντίσετε. Αντί να σας παρασύρει ο θυμός ή η προσκόλληση καθώς εγείρονται, εξασκείστε ώστε να απομακρυνθείτε από αυτόν τον νου.
Μετά την αφύπνιση, ελεύθερος από το εμπόδιο του πιασίματος και της προσκόλλησης, ο νους που δεν μένει πουθενά λειτουργεί από μόνος του. Δεν χρειάζεται να διεγείρετε επίτηδες τον νου, σκεπτόμενοι: «Δεν πρέπει να προσκολληθώ», «Πρέπει να εγείρω συμπόνια», «Δεν πρέπει να θυμώσω», «Δεν πρέπει να διαχωρίζω». Απλώς γίνεται έτσι φυσικά. Το ότι ο Σούνιμ Χιονέουνγκ αφυπνίστηκε στη φράση «Εγείρετε τον νου χωρίς να μένετε πουθενά» μπορεί να νοηθεί ως ότι είδε τη λειτουργία ενός νου που δεν κρατιέται από τίποτα και δεν πιάνεται σε διαχωριστική σκέψη, προσκόλληση ή πλάνη.
Πριν από την αφύπνιση εξασκείτε τη μη-παραμονή (μουτζού), το να μη μένετε πουθενά. Μετά την αφύπνιση, αυτή η μη-παραμονή γίνεται η ίδια η ζωή. Προσπερνάτε το στάδιο της προσπάθειας να μη μένετε και ζείτε χωρίς εμπόδια, χωρίς να σας πιάνει καμία σκέψη. Ο νους λειτουργεί φυσικά, χωρίς όμως να προσκολλάται πουθενά.
Αυτή η διδασκαλία θα συνεχιστεί για μερικές ακόμη ημέρες. Αυτό που δεν πρέπει να χάσετε εδώ είναι ότι στο στάδιο της πρακτικής χρειάζεται προσπάθεια. Επειδή ο νους μετά την αφύπνιση λειτουργεί ελεύθερα και από μόνος του, δεν σημαίνει ότι και η σημερινή σας πρακτική γίνεται από μόνη της. Εκεί όπου δεν έχετε ακόμη αφυπνιστεί, είναι δύσκολο να συλλάβετε πλήρως αυτή τη φυσική κατάσταση του νου. Κάθε φορά που βλέπετε, ακούτε, μυρίζετε ή αισθάνεστε, ο νους παράγει πολλές αντιδράσεις. Πρέπει να κοιτάξετε πίσω ώστε να μη σας πιάνουν αυτές οι αντιδράσεις, και να προσπαθήσετε να ξεπεράσετε τα εμπόδια. Τον νου που μετά την αφύπνιση θα γίνει φυσικός, προς το παρόν τον καλλιεργείτε με την πρακτική.
Σήμερα, καθώς βλέπετε, ακούτε και αισθάνεστε, παρατηρήστε πού μένει ο νους σας. Παρατηρήστε τι θέλετε να πιάσετε επειδή σας ευχαριστεί, τι θέλετε να απωθήσετε επειδή δεν σας ευχαριστεί, και τον νου που κλονίζεται από έπαινο ή μομφή.
Όταν εγερθεί θυμός ή προσκόλληση, κοιτάξτε πίσω στον εαυτό σας αντί να ακολουθήσετε αμέσως αυτόν τον νου. Δείτε τι κρατάτε τώρα και προσπαθήστε να μη μένετε εκεί. Η προσπάθεια να εγείρετε σε εκείνο το σημείο συμπόνια και τον νου της αφύπνισης είναι η σημερινή πρακτική.
Η διδασκαλία «Εγείρετε τον νου χωρίς να μένετε πουθενά» έχει μια θέση πρακτικής και μια θέση αφύπνισης. Πριν από την αφύπνιση παραμένουν η διαχωριστική σκέψη και η συνήθεια της προσκόλλησης· γι' αυτό κοιτάξτε τον νου σας και προσπαθήστε να μη σας πιάνει πουθενά.
Παρατηρήστε τον νου που πιάνει ό,τι είναι ευχάριστο, απωθεί ό,τι δεν είναι και κλονίζεται από έπαινο και μομφή. Πρακτική είναι να εγείρετε συμπόνια και τον νου της αφύπνισης (μποντιτσίττα), χωρίς να μένετε σε ό,τι βλέπετε, ακούτε ή αισθάνεστε, στο παρελθόν, το παρόν ή το μέλλον, ούτε στη σκέψη «εγώ».
Μετά την αφύπνιση, ο νους που δεν μένει πουθενά λειτουργεί φυσικά, χωρίς την προσπάθεια του να λέτε στον εαυτό σας να μην προσκολλάστε. Τότε η μη-παραμονή γίνεται η ίδια η ζωή. Μέχρι να φτάσετε σε αυτή τη φυσικότητα, συνεχίστε την πρακτική κοιτάζοντας τον νου που εγείρεται τώρα.
- Σήμερα παρατηρήστε πού μένει ο νους σας.
- Πιάνετε ό,τι σας ευχαριστεί και απωθείτε ό,τι δεν σας ευχαριστεί.
- Όταν εγερθεί θυμός ή προσκόλληση, κοιτάξτε πίσω πριν τον ακολουθήσετε.
- Χαλαρώνετε το σφιγμένο χέρι και προσπαθείτε να μη μένετε σε εκείνο το σημείο.
- Προς το παρόν, εξημερώνετε απαλά τον νου με την πρακτική.